Jaarverslag 2023

Duurzame verbindingen 

Voor makers die nog aan het begin staan van hun carrière of een nieuwe ontwikkeling doormaken gaan we graag een langer traject aan. We koppelen hen dan op verschillende momenten via verschillende programma’s aan Nederlandse initiatieven. Zo ontwikkelde Rose-Myrtha Vercammen Fortuna in 2023 nieuw werk in het kader van Theater voor Keti Koti en keerde ze enkele maanden later terug om haar onderzoek verder te zetten met het publiek van Brainwash Festival. Ahilan Ratnamohan toonde zijn voorstelling Alle woorden die ik nog niet kende tijdens Shakespeare is Dead en deelde later tijdens De Gids-lezing een onderzoek voor een nieuwe creatie. Youniss ontwikkelde zijn show White Space en presenteerde die tijdens Out the Frame, Rewire en Grid/t (tijdens ADE). Zo zetten we onze gastprogramma’s en partners in met het oog op een duurzaam effect voor makers die voor langere tijd aan ons verbonden zijn.

Stevig podium

In onze eigen programmering bieden we de toonaangevende gezelschappen en kunstenaars uit Vlaanderen een stevig podium in Nederland. We benutten graag het momentum om bepaalde makers opnieuw te introduceren in Nederland. Zo werden gezelschappen Action Zoo Humain en Berlin opgenomen als huisartiest van NTGent en presenteerden we hun nieuwe producties met groot succes bij het Amsterdamse publiek. Jonge makers uit onze talentontwikkeltrajecten hebben inmiddels hun weg in het veld weten te vinden. Mathieu Charles werd huisdramaturg van Theater Rotterdam en sprak de Staat van de Theatertekst uit op Shakespeare is Dead. Sien Vanmaele en Louis Janssens stonden in de selectie van het Theaterfestival en gooiden hoge ogen met hun nieuwe werk dat vrijwel uitverkocht raakte. Uitgesproken programma’s gecureerd door satellietcurator Zeynep Kubat kregen een groot bereik, mede dankzij de koppeling aan relevante contexten. Zo werd de tentoonstelling Enveloped in You bijzonder goed bezocht door professionals dankzij een samenwerking met Unseen, en trok het programma Trading Love bijna duizend mensen in de context van Museumnacht.

Samenbrengen en uitwisseling

In 2023 organiseerden we maar liefst drie grote festivals met een focus op een genre of ontwikkeling waarin Vlaamse en Nederlandse kunstenaars en professionals samen werden gebracht. Beyond the Black Box, festival voor transdisciplinaire kunst; Shakespeare is Dead, eerste Amsterdamse editie van het festival voor de nieuwe theatertekst; en Oorzaken, festival voor verhalende audio. Elk van deze genres heeft baat bij de uitwisseling van de Vlaamse en Nederlandse sector, onder andere vanwege de gedeelde taal en de opportuniteiten voor het versterken van de positie in het veld. Het samenbrengen van kunstenaars en professionals uit beide landen legde de kiem voor nieuwe samenwerkingen, voor wederzijdse inspiratie en een sterkere verankering van deze gespecialiseerde kunstpraktijken. De Brakke Grond bleek uniek gepositioneerd om de verschillende partners en publieken samen te brengen, waardoor nieuwe ontwikkelingen kunnen worden gestimuleerd en aangewakkerd.

Duurzame verbinding

Beyond the Black Box biedt ondersteuning aan interdisciplinaire makers voor de ontwikkeling van nieuw werk via residenties, een uitgebreide montageperiode of coproductie. Hiermee creëren we een duurzame verbinding met de stad Amsterdam en haar ecosysteem van makers, podia, festivals, opleidingen en bewoners. In 2023 hebben we verschillende nieuwe producties mogelijk gemaakt. Choreograaf Jija Sohn werkte samen met Elmer Kouwenberg, die vanaf zijn nek verlamd is, en performers Aleksandra Lemm en Nica Roses aan de eerste livepresentatie van Landing on Feathers. Salomé Mooij ging in première met Proxemics, een werk over afstand en nabijheid, ontwikkeld in de Rode zaal van de Brakke Grond. In de Grote zaal creëerde Charlotte Goesaert whatchamacallit, een performance die de vorm heeft van een tentoonstelling met vier performers met zeer uiteenlopende lichamen: jong, oud, atletisch of met spasticiteit. In de trein op weg naar het festival kon men het online kunstwerk Jean van Rita Hoofwijk ervaren. Tijdens de soft opening van het festival in de Koninklijke Wachtkamer van Amsterdam CS gaf Hoofwijk een bijzonder inkijkje in haar werk, waarvan de totstandkoming was ondersteund door de Nederlandse Spoorwegen.

Vervolgplekken 

Diverse makers werden na Beyond the Black Box opgepikt door andere festivals en presentatieplekken, zoals SPRING Festival, Theaterfestival Boulevard, Het Huis Utrecht, De NWE Vorst en Theater aan Zee. In samenwerking met productiehuis De Zendelingen maakten we bovendien drie videoportretten van makers die we gedurende een langer traject ondersteunen. Deze video’s introduceren hun artistieke praktijk en kunnen duurzaam worden ingezet als pr-middel.

Ahilan Ratnamohan

We presenteerden onder andere Alle woorden die ik nog niet kende, de voorstelling van Ahilan Ratnamohan, winnaar van het TheaterTekstTalent Stipendium 2022. De taalhonger waarmee nieuwkomer Ratnamohan zich het Nederlands heeft eigen gemaakt bleek een uitstekende metafoor voor het gevecht dat migranten moeten leveren, en paste inhoudelijk goed bij dit festival over schrijfkunst. Ook 9,6 (een verweer) van Het nieuwstedelijk bleek een prangende, geëngageerde voorstelling waarin vijf perspectieven op de klimaatcrisis werden vertolkt. Daarmee waren de aanstichters van Shakespeare is Dead zelf ook in volle glorie aanwezig.

Overlopers, Scratchnights en Zoeklichtsessies

Belangrijk onderdeel was het talentenplatform dat bestond uit de programma’s Overlopers, Scratchnights en Zoeklichtsessies, waarvoor we samenwerkten met deBuren en Het Nationale Theater. Hiermee gaven we 36 Vlaamse en Nederlandse schrijvers ondersteuning bij het ontwikkelen van hun praktijk: van feedbacksessies met experts tot het ontwikkelen van nieuwe tekstfragmenten onder begeleiding van ervaren theaterschrijvers.

Panelgesprekken 

Samen met deBuren organiseerden we het Ontbijt van de Lage Landen met een panelgesprek tussen Maxine Palit de Jongh (NL) en Ans Van den Eede (BE). Zij deelden inzichten over hun professionele praktijk als schrijvers en bespraken de verschillen tussen Nederland en Vlaanderen. Vervolgens vonden tafelgesprekken plaats over thema’s als internationalisering en diversiteit in schrijversland. In de Witte zaal van de Brakke Grond organiseerden we daarnaast een netwerk- en informatiebeurs voor degenen die zich verder wilden oriënteren op het schrijven voor theater in Nederland en Vlaanderen.

In totaal hebben 1146 bezoekers en theaterprofessionals kennisgemaakt met opvallende ontwikkelingen, nieuwe genres en methodes in het schrijven voor theater. Deze zeer geslaagde editie werd mede mogelijk gemaakt door de ondersteuning van Stichting Dioraphte en het Cultuurfonds, en zal zeker een vervolg krijgen in Amsterdam.

Youniss

De Antwerpse muzikant Youniss ontwikkelde zijn werk White Space in coproductie met de partners van het festival. In aanloop naar zijn optreden op Out The Frame werkte hij in residentie in de Rode zaal. Met White Space verkende Youniss zijn positie als zwarte man in de ‘witte ruimtes’ van de westerse (kunst)wereld. Youniss gaf expressie aan zijn pijn en onmacht via punkmuziek, projecties van zelf ontworpen grafische visuals, eigen kostuumontwerpen en een intense, emotionele performance. 

Daarnaast gingen Youniss en de Amsterdamse producer en artiest Josephine Zwaan in gesprek over de manier waarop zij de westerse manier van muziek maken en produceren ter discussie stellen. Het accent lag op het lineaire karakter van de westerse muziekproductie en de dominante focus op een absolute (westerse) tonaliteit, die de compositiemogelijkheden in grote mate beïnvloedt en beperkt.

Het traject met Youniss kreeg een vervolg op Rewire in Den Haag, waar zijn White Space te zien was. Daarnaast was zijn werk tijdens ADE te zien op Grid/t, een samenwerking met Subbacultcha, Belgium Booms en Melkweg Amsterdam.

Melkweg

Out The Frame vond naast de Brakke Grond ook plaats in Melkweg Amsterdam, met optredens van het Antwerpse duo Kleine Crack & Slagter, de Amerikaanse artiest Delish Da Goddess en de Amsterdamse dj Cheyanne Hudson. De eerste samenwerking met de Melkweg bereikte een geïnteresseerd publiek en bracht ook programmeurs van de Vlaamse partners naar Amsterdam. Zo zijn er nieuwe sterke banden gesmeed die we in de volgende editie in 2024 verder zullen gaan uitwerken.

Makersdag

Oorzaken opende met de grote internationale gast Josh Baker, podcastmaker van de BBC-productie I’m not a monster, en het prijswinnende AudioCollectief SCHIK dat een voorproefje gaf van hun nieuwe serie De Erfenis. Op de Makersdag, georganiseerd met steun van deBuren, kwamen 180 deelnemers uit Nederland en Vlaanderen samen om een reeks masterclasses te volgen over het maken van podcasts.

Performatief levensverhaal

We programmeerden voorstellingen op het grensvlak van audioverhaal en theater. Een hoogtepunt was de Nederlandse première van UMVA!, waarin de Vlaamse componist en radiomaker Aurélie Nyirabikali Lierman het publiek meevoerde in een live gecreëerd hoorspel over het levensverhaal van haar 113-jarige Rwandese opa. Annelies Van Hullebusch bracht BOEK-STEEN-PAPIER, een unieke ervaring waarbij het publiek met een bijzonder vormgegeven boek op schoot mee bladerde en werd meegenomen in interviews, gesprekken en muziek. De blik laveerde tussen foto’s, woorden, tekeningen in het boek, beelden op het podium en de live vertelde verhalen van Van Hullebusch.

Audio-installaties

Ook presenteerden we drie installaties op het snijvlak van beeldende kunst en audio. Rona Kennedy presenteerde The Unreliable Archives, een transdisciplinaire audio-installatie waarin ze de onbetrouwbaarheid van (collectieve) herinneringen onderzocht. Oussama Tabti maakte met Parlophones een deurbelinstallatie die uitnodigt om aan te bellen en te luisteren naar de verhalen die schuilgaan achter de deuren van vluchtelingen, migranten, expats en verdwaalde zielen die in Brussel aankwamen en er hun thuis vonden. In het videowerk Nothing’s going to happen to us… toonde Stijn Demeulenaere een gesprek met een jonge verpleegkundige die in een conflictzone werkt. Demeulenaere vervlocht haar verhaal met die van geïnterviewde sounddesigners, gespecialiseerd in het creëren van geluid voor actiefilms

Zo onderzocht Ugo Woatzi thema’s rond zelfexpressie en identiteit via kledingstukken en zelfportretten. Gefascineerd door de erotiek van het taboe, maakten Aurélie Bayad en Günbike Erdemir een seizoenskalender in de vorm van een vierdelige reeks sjaaltjes. Deze sjaals, bedrukt met geënsceneerde bdsm-, asmr- en fetisj-praktijken, waren te koop voor het publiek. Op het plein van de Brakke Grond wapperden trots de vlaggen van Anthony Ngoya. Hierop combineerde hij beelden uit zijn persoonlijk familiearchief met found footage uit verschillende media; de vlaggen vormden een sprekend voorbeeld van Ngoya’s onderzoek naar nieuwe betekenisdragers voor intergenerationele emoties en het collectief geheugen.

Vip- en stadsprogramma

De tentoonstelling vond plaats tijdens de internationale fotografiebeurs Unseen als onderdeel van het vip- en stadsprogramma. Daaromheen organiseerden we een artist talk en borrel voor internationale professionals die zich via Unseen hadden aangemeld. Op deze manier hebben we zo’n 35 professionals kunnen laten kennismaken met onze kunstenaars. 

Daarnaast organiseerden we verschillende rondleidingen door de tentoonstelling heen. Er vond tevens een speciaal ontbijt plaats, waarbij veertig jonge kunstverzamelaars van de Young Collectors Circle met de kunstenaars, curator en ons team in gesprek konden gaan.

Unieke locatievoorstelling

Met deze productie vroeg Action Zoo Humain aandacht voor de vaak vergeten, koloniale erfenis van de ‘human zoo’. Nederland heeft tot in de twintigste eeuw duizenden mannen, vrouwen en kinderen als ‘exotisch’, ‘wild’ en ‘primitief’ tentoongesteld in zogenaamde ‘mensentuinen’. Voorbeelden hiervan zijn de tentoongestelde Surinamers en Indonesiërs op de wereldtentoonstelling in Amsterdam (1883), de Indische Tentoonstelling in Arnhem (1928) en het Senegalese dorp op de Nenijto in Rotterdam (1928). Action Zoo Humain stelde hierbij de vraag: in hoeverre beïnvloedt de human zoo het maatschappelijk denken van vandaag de dag? 

De Waarheidscommissie Nederland werd een unieke locatievoorstelling met een diverse cast van Vlaamse en lokale performers. De voorstelling speelde dertien keer op verschillende locaties zoals de Waalse Kerk in Amsterdam, debatcentrum Arminius in Rotterdam en het Huis der Provincie in Arnhem. Aan De Waarheidscommissie Nederland lag uitgebreid archiefonderzoek ten grondslag, in samenwerking met Vlaamse en Nederlandse experten. Naar het voorbeeld van de Waarheids- en Verzoeningscommissie in Zuid-Afrika spraken getuigen zich uit in woord, beeld en beweging. Voormalig politica Kathleen Ferrier en Mpho Tutu van Furth, dochter van de Zuid-Afrikaanse aartsbisschop Desmond Tutu, traden op als voorzitters en leidden alles in goede banen.

Onderzoeksresultaten

Het project krijgt een bijzonder vervolg: in 2024 zal De Waarheidscommissie Nederland spelen in de Eerste Kamer en Nieuwspoort. De resultaten van het onderzoek worden tijdens een slotevent aangeboden aan Barbera Wolfensberger (directeur-generaal Cultuur en Media bij het Ministerie van OCW), Tanja Jadnanansing (stadsdeelvoorzitter Amsterdam Zuidoost) en Dewi van de Weerd (ambassadeur voor Internationale Culturele Samenwerking).

Aan het woord komen zowel jonge als gevestigde kunstenaars, zoals gelauwerd fotograaf Bertien van Manen, curator en kunstenaar Charl Landvreugd (Stedelijk Museum), collectief buren (Melissa Mabesoone en Oshin Albrecht) en textielontwerper en visueel kunstenaar Lisa Ijeoma. We zochten zoveel mogelijk de verbinding met programma's in huis: zo was theatermaker Johannes Bellinkx te gast in de week van Beyond the Black Box, waar hij zijn installatie The Parcel Project presenteerde. Ook was kunstenaar en dj Brahim Tall onderdeel van onze programmering tijdens Museumnacht, met zijn performance Ancestry, Posterity, Manhood, Brotherhood, samen met zijn broer Kamal Tall.

De podcast werd ondersteund door het Mondriaan Fonds.

Livegesprek tijdens Arty Party

Tijdens Arty Party, het festival waarmee Melkweg Amsterdam traditiegetrouw het seizoen aftrapt, voerde Lieneke Hulshof een live gesprek met Brahim Tall en Daniëlle van Ark. Hierin deelden ze hun ervaringen met zowel succes als falen, en bespraken ze de vaak onzichtbare mythes en aannames binnen de kunstwereld. Dit gesprek vond plaats voor een publiek dat voornamelijk bestond uit pas afgestudeerde kunstenaars. Arty Party heeft als doel opkomende kunstenaars en muzikanten samen te brengen voor een gevarieerd publiek bestaande uit kunstprofessionals, bezoekers en muziekliefhebbers. Het multidisciplinaire programma van Arty Party, gehouden in een informele en feestelijke setting, trok een jong en divers publiek aan. Deze levendige context bood een uitstekende gelegenheid om de podcast onder de aandacht te brengen bij een nieuwe doelgroep.

Renske Ebbers vertrok naar Wenen, maar we verwelkomden Robin Laurens als haar vervanger als artistiek medewerker podiumkunsten. Helaas nam satellietcurator Zeynep Kubat afscheid vanwege een nieuwe professionele uitdaging die niet langer kon worden gecombineerd met haar rol bij de Brakke Grond. Tjarko van Heese zal in 2024 onze nieuwe hoofd techniek worden; eerst zal hij een half jaar ‘dubbellopen’ met Erik Koletzki. Aan het einde van het jaar liet directeur Bart Govaert weten na ruim zes jaar de organisatie in goede verstandhouding te verlaten. In februari 2024 is hij aan de slag gegaan in Cultuurhuis de Warande in Turnhout.

Gedragscode 

In 2023 werd een gedragscode opgesteld die door het team, maar ook door alle makers en organisaties waarmee we samenwerken wordt onderschreven. Verschillende van onze medewerkers volgden een opleiding sociale veiligheid en ook onze vertrouwenspersonen werden opgeleid om hun rol nog beter te kunnen vervullen.

Het bestuur zette met succes een open oproep uit om twee nieuwe Nederlandse bestuurders te vinden en rondde het eerste deel van zijn zelfevaluatie af, een proces dat in 2024 zal worden voltooid.